اشتباه حذف خط سفید

مسعود پزشکیان،‌ دیروز در مراسم روز دانشجو و در جمع دانشجویان گفت: «دستور دادیم خط‌های سفید را سیاه کنند! این کار را کردیم تا کسانی که خط سفید دارند بفهمند آن‌هایی که خط سیاه دارند چه بلایی سرشان می‌آید‌! بدترین کاری که ما در مملکت گرفتار آن هستیم، فیلترینگ است!»آیا این تصمیم رئیس‌جمهور کشورمان ، متکی به حرف‌های عوامانه و جنجال‌های مجازی‌است یا تصمیمی کارشناسانه ؟ آقای پزشکیان می دانند که خط سفید، امتیازی ضروری و ویژه است که تمام دولت‌های جهان، به برخی اقشار خودی که حامی سیاست‌ها و منافع‌شان باشند، اعطا می‌کنند تا در راستای اهداف‌شان فعالیت کنند. (بماند که در ایران، این دسترسی، به‌اشتباه یا بر اساس خیانت و رانت، به برخی از غیرخودی‌ها هم اعطا شده است!) برخی هم طی این روزها درباره خط سفید، طوری سیاه‌نویسی کردند که انگار این پدیده، پدیده‌ خیلی عجیب و غریب و منحصر به ایران است!

در حالی که حتی آزادترین کشورهای جهان، محتواهای تروریستی، خطرناک برای امنیت، فعالان قاچاق کالا، مواد مخدر، اعضای بدن، قاچاق کودکان، خشونت بیش از حد و بعضاً محتواهای جنسی بیمارگونه را فیلتر می‌کنند. فیلترینگ، بدون استثنا در همه کشورهای جهان انجام می‌شود و تمامی دولت‌هایی که دسترسی مدیریتی بر فضای مجازی خود دارند، آن را اِعمال می‌کنند. اما دولت‌های اروپایی در موارد خاص، دسترسی‌های ویژه، امن و کاملاً بدون هیچ محدودیتی (حتی از نظارت‌های احتمالی) را به گروه‌های خاصی مثل مقامات کشوری و لشکری، خبرنگاران، نیروهای امنیتی و انتظامی، فعالان حقوق بشر، پژوهشگران و دانشگاهیان ارائه می‌دهند تا بتوانند در فضای مجازی، بدون نگرانی از محدودیت‌های احتمالی فعالیت کنند.
​​​​​​​
این دسترسی‌ها معمولاً رایگان یا یارانه‌ای هستند و با عنوان «حمایت از آزادی» یا «امنیت ملی» توجیه می‌شوند. در ادامه، صرفاً به چند مثال از دولت‌های اروپایی که اقدام به اعطای خط سفید به برخی شهروندان خاص خود کرده‌اند، اشاره می‌کنیم؛ ده‌ها دولت دیگر در دنیا نیز مانند این کشورها، به شهروندان خاص‌شان، خط سفید داده‌اند. فیلترینگ در آسیا به علل مختلف امنیتی و راهبردی، بیش از اروپا اِعمال می‌شود؛ اما با این حال در اروپا و انگلیس هم فیلترینگ برقرار است.

انگلیس: دسترسی امن و بدون هر نوع نظارت برای خبرنگاران و مقامات
دولت انگلیس از طریق Secure Access و برنامه (National Cyber Security Centre (NCSC    خط اینترنت سفید کاملاً آزاد و بدون فیلتر (بدون لاگ‌گیری ترافیک) به مقامات دولتی و خبرنگاران BBC اعطا کرده است.
این دسترسی‌ها از سال ۲۰۲۲ میلادی به این‌سو، گسترش هم یافته و شامل داده‌های نامحدود رایگان از طریق خطوط اختصاصی است تا این افراد بتوانند بدون ترس از نظارت یا بلاک، تحقیق کنند یا گزارش دهند. مثلاً در دوران Brexit، خبرنگاران منتخب این شبکه، برای دسترسی به منابع بین‌المللی، بدون محدودیت، از خط سفید اعطایی از سوی دولت استفاده کردند. به گفته مسئولان انگلیس، این کار برای «حمایت از روزنامه‌نگاری آزاد» توجیه می‌شود و هیچ فیلتری (حتی برای محتوای حساس) بر این خطوط سفید اِعمال نمی‌شود.

آلمان: اینترنت بی‌سانسور برای فعالان حقوق بشر و NGOها
دولت فدرال از طریق Bundesnetzagentur و برنامه‌های حمایتی DSA، دسترسی رایگان و بدون فیلتر به اینترنت جهانی را به فعالان حقوق بشر، خبرنگاران مستقل و سازمان‌های NGO (مثل Amnesty Intenational آلمان) می‌دهد. این دسترسی‌ها از سال ۲۰۲۳، با تمرکز روی حفاظت از آزادی بیان برخط، شامل VPNهای دولتی بدون لاگ و خطوط اختصاصی است. در جریان اعتراضات محیط زیستی در سال ۲۰۲۴ میلادی، فعالان مورد تأیید حکومت، از این امکان بدون محدودیت استفاده کردند. آلمان که محتواهای تروریستی و جرم‌ها و جنایات سازمان‌یافته را برای شهروندان عادی‌اش فیلتر می‌کند، این دسترسی ویژه را برای برخی فعالان مورد تأیید حکومت صادر کرده و به آنان خط سفید داده است.

فرانسه: خطوط ویژه بدون فیلتر برای پژوهشگران و مدافعان حقوق بشر
فرانسه، تحت قانون LCEN (قانون اعتماد در اقتصاد دیجیتال) و ابتکارات DSA/۸ اینترنت کاملاً آزاد و بدون هیچ فیلتری را به پژوهشگران دانشگاهی، مدافعان حقوق بشر و خبرنگاران، از طریق شبکه‌های دولتی مثل Renater (شبکه ملی پژوهش) ارائه می‌دهد. این دسترسی‌ها رایگان هستند و از سال ۲۰۲۱ میلادی به این‌سو، شامل ابزارهای ضدنظارت (مثل پروکسی‌های امن) می‌شوند تا این افراد، برخلاف شهروندان عادی، بتوانند بدون بلاک یا کندی، به محتوای جهانی دسترسی داشته باشند. مثلاً در تحقیقات مربوط به حقوق بشر در غرب آسیا، پژوهشگران از این خطوط برای فعالیت بدون محدودیت استفاده می‌کنند. این خطوط سفید، برای این گروه‌ها کاملاً باز است.

سوئد: دسترسی بدون محدودیت برای فعالان مدنی و خبرنگاران
سوئد که ادعای آزادی مطلق اینترنتی‌ دارد، برای برخی موارد، خطوط مردم را فیلتر می‌کند؛ اما همزمان، ازطریق PTS (آژانس پستی و مخابراتی)، اینترنت رایگان و بدون فیلتر را به فعالان مدنی، خبرنگاران و گروه‌های حقوق دیجیتال، اختصاص می‌دهد.
این برنامه از سال ۲۰۱۸، شامل نقاط WiFi امن و بدون لاگ در مراکز دولتی است، تا این افراد بتوانند در راستای «آزادی بیان» فعالیت کنند. مثلاً، خبرنگاران سوئدی در پوشش اخبار بین‌المللی از این دسترسی‌ها بدون هیچ محدودیتی بهره می‌برند.

نتیجه
در اروپا دولت‌ها با تخصیص دسترسی‌های ویژه و اعطای خط سفید، امن و رایگان به شهروندان خاص (مثل خبرنگاران و فعالان)، آن‌ها را برای فعالیت‌های استراتژیک (مثل گزارشگری یا Advocacy) در راستای اهداف‌شان تقویت می‌کنند.